De Academie voor Beeldvorming - Wat woorden niet kunnen zeggen

De Academie voor Beeldvorming laat zien wat er gebeurt wanneer we gezondheid niet alleen door een zorgbril bekijken, maar als cultureel vraagstuk benaderen. De artistieke werkvormen laten voelen wat cijfers niet kunnen: wat mensen dragen, waar het schuurt en waarom de kloof ontstaat. Zo groeit er meer verbinding, meer begrip en meer bereidheid om gezondheid samen aan te pakken.

Zwaarder dan woorden

In De Hambaken ontwikkelde kunstenaar Marloes Vreeswijk met vrouwen van Stichting Hambaken Doet de installatie Draagbare Zorgen, Geheime Krachten: tien stoffen objecten die mentale bagage verbeelden. Ze werden gebruikt in workshops én tentoongesteld in het Jeroen Bosch Ziekenhuis.

Projectmedewerker innovatie Elma Turlings kreeg tijdens een workshop een zwart, zwaar stoffen object met een metalen ketting aangereikt. “Het verbeeldt trauma,” stond op het kaartje. Ze hield het op schoot. “Ik vroeg me af of je trauma kan leren omarmen. Het was een nieuwe ervaring voor mij. Ik zou willen dat meer mensen dit kunnen voelen.”

Voelen kwam vóór begrijpen. Niet de woorden, maar het gewicht van het object maakte iets los. Iedereen draagt iets. En juist in dat besef ontstaat ruimte om de gezondheidskloof niet langer te zien als een probleem van “anderen”, maar als een gedeeld vraagstuk dat ons allemaal aangaat.

Een kleed dat in de weg durft te liggen

In 2022 ligt er bij het stadsgesprek een wandkleed midden in de kring:
“Vraag je mij omdat ik dik ben?” – de eerste reflex van kunstenaar Marloes Vreeswijk toen zij zelf werd benaderd om mee te doen. Drie jaar later ligt het kleed er opnieuw. De zaal reageert direct: “Vraag jij mij omdat ik een hoofddoek draag?”“Omdat ik in een rolstoel zit?” “Omdat ik allochtoon ben!”

Artistiek leider Klaas Burger zegt: “Precies daarom ligt het kleed er nu weer. Want de ander is niet ‘een probleem’. De ander is een mens.” Het kleed onderbreekt. Elimineert de vanzelfsprekendheid van kijken door een zorgbril of het kijken in hokjes. Het dwingt tot menselijke blik: wie heb je voor je?

Tekenen om gehoord te worden

In De Kruiskamp kookt en praat kunstenaar Griet Menschaert met Vrouwengroep West en zorgprofessionals. Eén vraag staat centraal: “Wat betekent gezond zijn voor jóu?” Menschaert tekent de gesprekken met de hand. Omdat de vrouwen niet herkenbaar in beeld willen, verbeeldt ze hen als fruit en sportattributen – speels, veilig, waarachtig.

Later ligt het stripverhaal verspreid over leestafels in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Patiënten, bezoekers en zorgprofessionals bladeren erdoorheen. Tot verrassing van velen herkennen ook mensen van buiten de wijk iets van zichzelf in de getekende peer, tennisracket of bokshandschoen.

Samenwerking die steeds verder reikt

Door de jaren heen sloten steeds meer partners aan: Stichting Hambaken Doet, Vrouwengroep West, Neofit, Het Jeroen Bosch Ziekenhuis, Het Noordbrabants Museum, Stichting Prisiri, COC Noordoost-Brabant en Buurtbinders. In vitrines en tentoonstellingen werden hun perspectieven zichtbaar gemaakt: over hiv‑stigma, over Surinaams erfgoed als tegenkracht, over mentale bagage en over het belang van veilige plekken om te spreken over gezondheid. Alles samen liet zien hoe breed gezondheid werkelijk is  én hoe rijk de stad aan verhalen blijkt te zijn wanneer iedereen mee mag spreken.

Waar zijn de mannen?

Tussen alle verbindingen die ontstonden, werd ook zichtbaar welke stemmen nog niet meebewogen. Waar zijn de mannen? Zij waren in bijeenkomsten beduidend minder aanwezig, terwijl juist zij, volgens de statistieken, gemiddeld drie jaar korter leven. Ook de logica van economische spelers, zou een waardevol perspectief kunnen zijn om te betrekken. Precies daar liggen kansen voor de volgende fase.

Wat woorden niet kunnen zeggen

De Academie voor Beeldvorming verklaart niet; ze verbeeldt. Redeneert niet, maar raakt. Stuurt niet, maar luistert. En precies daar, in die gedeelde laag van menselijkheid, ontstaat er in de hele stad – van buurthuiskamer tot museumzaal, van spreekkamer tot beleidstafel -een gezamenlijke bereidheid voor een gezonder ’s-Hertogenbosch. Want gezondheid gaat over ons allemaal.