GiaB - Slimme stedenbouw brengt gezondheid dichterbij

Een woonblok vijf meter dichter bij de snelweg. Een boom die wel of niet wordt geplant. Soms zijn het precies dit soort keuzes die bepalen hoeveel rust, lucht of ontmoeting een wijk krijgt en dus hoeveel gezondheid. Een parkeertarief lijkt een getal, totdat oma minder bezoek krijgt.

Kijken met een bril van gezondheid

Op een zonnige middag lopen mensen door een Bossch’ park. Kinderen spelen, iemand leest op een bankje, twee buren praten terwijl hun honden rondrennen. Voor veel inwoners voelt zo’n plek vanzelfsprekend. Maar voor professionals als Jeanine, stedenbouwkundige bij de gemeente, vertelt zo’n park een ander verhaal. Hier begint gezondheid ook, in hoe een wijk is ingericht. Dat is de kern van Gezondheid in alle Beleidsdomeinen (GiAB). Een werkwijze waarin we gezondheid meewegen in alle gemeentelijke keuzes, van veiligheid en onderwijs tot economie en ruimtelijke inrichting.

Wat je nu bouwt, werkt later door

Wat stedenbouw vandaag ontwerpt, vertelt Jeanine, bepaalt voor lange tijd hoe bewoners zich kunnen bewegen, wonen en samenleven. “Als wij verkeerde keuzes maken, levert dat tien jaar later extra werk op voor het sociaal domein.” Daarmee wordt bedoeld dat wanneer een wijk te eenzijdig wordt ingericht, wanneer er weinig ruimte is om elkaar te ontmoeten of wanneer kwetsbare bewoners sterk worden geconcentreerd, problemen ontstaan die later moeilijker op te lossen zijn. Ruimtelijke structuren pas je niet zomaar aan. Daarom moet het gesprek aan de voorkant van een project beginnen, zodat gezondheid net zo vanzelfsprekend op tafel ligt als kosten, planning en haalbaarheid.

Stedenbouw is ook sociaal beleid

Lang werd gezondheid nauwelijks genoemd in ruimtelijke plannen. Nu heeft het een volwaardige plek in de Bossche Omgevingsvisie. Voor de gemeente betekent dat een duidelijke verschuiving: stedelijke inrichting gaat ineens ook over sociale cohesie, kwetsbare buurten en kansen op ontmoeting. Je kijkt anders naar een wijk wanneer je weet wat het sociaal domein dagelijks meemaakt.

Waar het schuurt

Maar domeinen elkaar vinden elkaar nog niet vanzelf. De goede intentie is er zeker. Tegelijk werken domeinen nog te vaak vanuit hun eigen opdracht, logica en taal. Daardoor komen thema’s als ontmoeten, veiligheid of leefbaarheid niet automatisch in ontwerpcriteria en besluitvorming terecht. Bij herstructurering van kwetsbare wijken speelt vaak de vraag of, en in hoeverre, sociale woningen opnieuw worden teruggeplaatst.  Jeanine wijst daarbij op het belang van een gemengde samenstelling. “Diversiteit kan een wijk versterken,” zegt ze. “Tegelijk is die afweging niet eenvoudig, want de behoefte aan sociale woningbouw is ook groot.”

De sleutel: samen aan tafel

Volgens Jeanine zit de oplossing niet in nog meer projecten, maar in anders werken. Deze andere manier van werken krijgt binnen het programma Samen Gezond vorm via de ontwikkeling van GiAB: een werkwijze die domeinen met elkaar verbindt en gezondheid structureel laat meewegen in beleid en uitvoering. In combinatie met gebiedsgericht werken ontstaat ruimte voor maatwerk, want wat in de ene wijk helpt, vraagt in een andere wijk om een andere keuze.

We bouwen elke dag aan gezondheid

Door het ontwikkelen van een gedeelde taal werken we preventief aan gezondheid door omstandigheden te creëren die problemen voorkomen voordat zorg nodig is. Soms zit dat in één besluit: een woonblok vijf meter dichter bij de snelweg, of juist niet. In keuzes die bepalen of oma wordt opgezocht, een ommetje kan maken of steeds vaker alleen zit. We bouwen elke dag aan gezondheid, of we het doorhebben of niet.